2010-106 Şüpheli Ticari Alacaklarınız Var Mı?
20/12/2010
SİRKÜLER
2010 /
106
 
ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLARINIZ VAR MI?
 
Yıl sonu geldiğinden vergi uygulamasında bazı hususların tekrar hatırlatılmasında fayda görüyoruz;
Bilindiği gibi vergi hukukumuzda “tahakkuk” esası geçerlidir.
Bu sebeple; tahsil edilmese dahi gelir yazılan bir satıştan kaynaklanan alacağın tahsilatında karşılaşılan problemler, vergi uygulamasında karşılık ayırmak açısından önem arzetmektedir.
Tahsili şüpheli hale gelen alacaklar için karşılık ayrılması, VUK’nun 323. maddesinde şöyle düzenlenmiştir;
 
Şüpheli alacaklar
Madde 323 - Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla:
1.  Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar;
2. Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar;
Şüpheli alacak sayılır.
Yukarıda yazılı şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir.
Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Teminatlı alacaklarda bu karşılık teminattan geri kalan miktara inhisar eder.
Şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar - zarar hesabına intikal ettirilir.
 
Görüldüğü üzere, küçük alacaklar dışındaki alacaklar için şüpheli alacak karşılığı ayırmanın temel koşulu alacağın dava veya icra safhasına getirilmiş olmasıdır.
Küçük alacak tanımının kanunda tanımı yapılmamıştır. Bu nedenle küçük alacak tanımını objektif bir baza oturtmak mümkün değildir. Dava veya icra için, takipçilere verilecek ücret ve diğer dava veya icra masraflarının tutarı ölçü olarak alınabilir.
Bu nedenle tahsili şüpheli hale gelmiş alacaklar için yıl sonu itibarıyla karşılık ayırıp gider yazabilmek için mutlak surette Aralık ayı sonuna kadar dava açılmalı ya da icra işlemi başlatılmalı, küçük alacaklar için noterden ihtarnameler gönderilmelidir.
 
Şüpheli alacak kaydında şu hususlar mutlaka gözönünde tutulmalıdır:
- Şüpheli alacak karşılığı ancak daha önce hasılata veya gelire girmiş alacaklar için ayrılabilir.
- İşletme hesabı usulüne göre defter tutan mükellefler şüpheli alacak karşılığı ayıramazlar.
- Verilen avanslar veya işletme sahibinin şahsi alacakları için şüpheli alacak işlemi yapılsa dahi, şüpheli alacak karşılığının ayrılmasına olanak yoktur. (Verilen avanslar ticari alacak niteliği taşımasına rağmen karşılık ayrılması durumunda vergi inceleme elemanlarınca eleştiri konusu yapılmaktadır.)
- Teminatlı alacaklar için karşılık ayrılmaz.
- Alacağın bir kısmının teminatlı olması halinde teminatı aşan kısım için karşılık ayrılır.
- Alacak tutarının içerisinde KDV varsa, bu tutar için de karşılık ayrılabilir.
- Dava açılan tarih, karşılık ayırmak için önemlidir. Ancak dava açılan veya icra yoluna başvurulan yılda karşılık ayrılabilir. Dava açılmasına rağmen aynı yıl karşılık ayrılmadıysa sonraki yıllarda bu alacak için karşılık ayrılamaz. (Aksi yönde Danıştay Kararları da mevcuttur.)
- Kamu idare ve müesseselerinden olan alacaklar için karşılık ayrılmaz.
- Haciz, alacağın teminata bağlandığını gösterir. Haciz edilen mallar henüz paraya tahvil edilmemiş olsa bile, karşılık ayrılamaz.
- Kayıtlarda görünen alacak tutarından fazla karşılık ayrılamaz.
- Döviz cinsinden olan bir alacağın şüpheli hale gelmesi durumunda, Alacağın dönem sonundaki kur'dan değerlemesi yapılacak, kur farkı "646. Kambiyo Kârları Hesabına" alınacak bundan sonra da şüpheli alacak hesabına alınma ve karşılık ayrılması işlemi yapılacaktır.
 
Muhasebe Kaydı
İşletmenin "120. Alıcılar", "121. Alacak Senetleri", "126. Verilen Depozito ve Teminatlar", "127. Diğer Ticari Alacaklar" hesaplarında izlenmekte olup ta şüpheli hale düşen alacaklar bu hesaplara alacak kaydedilerek kapatılırlar ve 128. Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alınarak izlenirler.
Şüpheli Alacaklar için karşılık ayrılması halinde "129. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı" kullanılacaktır. Bu durumda “128. Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı” ile "129. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı"'nın birbiri ile karşılıklı olarak çalışması gerekmektedir.
Hesaplanan karşılık tutarı “129. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı” hesabına alacak, "654. Karşılık Giderleri" hesabına borç kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin olunan zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi halinde, gerçekleşmeyen kısım "644. Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı" alacağına devredilerek bu hesaba borç kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsilinin imkansız olduğu kesinleştiği takdirde bu hesaba borç, ilgili hesaba da alacak kaydedilir. Gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, ayrılan karşılık kadar bu hesaba borç, zarar fazlası ise "681. Önceki Dönem Gider ve Zararları" hesabına borç, tahsil edilemeyen tutar, ilgili alacak hesabına alacak kaydolunur.
Perakende satış yönteminin uygulanması sonucunda bulunan, dönemin karşılık tutarının o tarihteki şüpheli alacaklar karşılığı tutarından az olması durumunda, aradaki fark "644. Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na aktarılmak üzere bu hesaba borç yazılır.
Daha önce alacaklardan düşülen ve bu hesaba borç kaydedilen alacakların tahsili söz konusu olduğu takdirde, oluşlarına göre "671. Önceki Dönem Gelir ve Kârlar" hesabına alınır.
 
Sonuç Olarak;
İşletmelerin vadesi geçmiş alacakları, karşılıksız çıkan çekleri ve protesto olan senetleri var ise, yıl sonu gelmeden bu tür alacakları ile ilgili kanuni takibata geçmelerinde fayda vardır.
Zira dava veya icra safhasında olmayan alacaklar için (küçük alacaklar hariç) karşılık ayrılması mümkün değildir.
Tahsil edemediğiniz alacakların vergisini ödemek istemiyorsanız 31 Aralık tarihine kadar zamanınız kaldığını unutmayınız.
 
 
Bilgilerinize sunarız
Alternatif YMM A.Ş.